اهداف برنامه درس تربیت بدنی دوره ابتدایی در ایران

الف) آگاهیxadهای مورد نیاز:

سیر مطالب مورد نیاز به گونهxadای طراحی گردیده است که پشتوانه مناسبی برای مهارتxadهای کسب شده، باشد و بدین وسیله بستر مناسبی را برای دانشxadآموزان جهت حفظ سلامت خود در آینده، بدون کمک دیگران، فراهم آورد. دامنه آگاهیxadهای مورد نیاز عبارتد از:

1- حرکات پایه[1]: یکی از مهمxadترین جنبهxadهای برنامه درسی تربیت بدنی است که نقش بسیاری در شکلxadگیری وضعیت مکانیکی بدن در شرایط ایستا و پویا دارد. در این قسمت، اشکال صحیح حرکات پایه (الفبای حرکت) _یعنی راه رفتن، دویدن، پریدن، با پرش رفتن، با جهش رفتن و..._ مورد بحث و بررسی قرار میxadگیرد و به شیوهxadای ساده آگاهیxadهای لازم را به دانشxadآموزان منتقل میxadکند؛ به عبارت دیگر، بحث حرکات پایه از ساده ترین آن شروع میxadشود و تا پایان دوره ابتدایی، مجموعه مطالب مورد نیاز درباره آن ادامه میxadیابد. لازم به ذکر است با توجه به اثر تعیین کنندهxadی وضعیتxadهای مختلف نگهداری بدن، همچون ایستادن، نشستن، و خوابیدن، بر ستون فقرات در پایه اول ابتدایی به همراه حرکات پایه محسوب شدهxadاست؛ بنابراین، موارد یاد شده جزء حرکات پایه محسوب نمیxadشود و تعلیم آنها به منظور جلوگیری از ناهنجاریxadهای ستون فقرات صورت میxadگیرد.

2- آمادگی جسمانی[2]: آمادگی جسمانی عاملی تعیین کننده در سلامتی جسمانی و حرکتی فرد است. با توجه به اجزای مختلف آمادگی جسمانی همچون استقامت عمومی[3] (قلبی- تنفسی)، انعطاف پذیری[4]، استقامت موضعی[5] (عضلانی) و قدرت[6] _که نقش تعیین کننده در سلامت دارند_ و نیز اجزای دیگر که بر عملکرد حرکتی اثرگذار هستند (چابکی[7]، هماهنگی[8]، توان[9]، تعادل[10] و سرعت[11])، دادن آگاهیxadهای لازمه در هریک از موارد، دانشxadآموزان را از اهمیت و ضرورت آنxadها مطلع میxadسازد و پشتوانهxadی مناسبی را برای بخش مهارتی کلاس درس تربیتxadبدنی فراهم میxadآورد.

3- تغذیه و بهداشت ورزشی: مباحث این بخش، لزوم تعادل بین انرژی دریافتی و مصرفی را برای دستxadیابی به وزن متعادل در کنار فعالیتxadهای ورزشی یادآورشده و در پایان دوره منجر به نتیجهxadگیری منطقی در خصوص ارتباط تنگاتنگ ورزش و تغذیه میxadشود. زمان دقیق صرف غذا قبل از فعالیتxadهای ورزشی، نقش آب و مایعات در فعالیت ورزشکاران و موارد دیگر، همگی توجه همزمان به ورزش، بهداشت و تغذیه را یادآور میxadشوند.

4- ایمنی در ورزش: در محیطxadهای ورزشی محیط، ابزار، حریفان به هنگام رقابت و نیز شرایط تمرین و بازی ممکن است اثرات زیادی بر سلامت ورزشکاران داشته باشند. شناخت و آگاهی نسبت به هریک از موارد یادشده، دانشxadآموز را برای فعالیت سالم و بیxadخطر آماده میxadکند. آگاهی از این موارد برای معلم نیز به عنوان حافظ سلامت دانشxadآموز، اهمیت زیادی دارد.

5- شناخت رشتهxadهای ورزشی: رسالت اصلی تربیتxadبدنی در مدارس، سلامت دانشxadآموزان است ولی آگاهی از رشتهxadهای ورزشی به دو دلیل اهمیت دارد؛ اولاً، برای فرزندان این مرز و بوم در اقصی نقاط آن اطلاع از رشتهxadهایی که در سطح قهرمانی کشور در مدارس اجرا میxadشود یک حق مسلم است و ثانیاً، برای نخبگانی که دارای هوش جسمانی مناسبی هستند و در ساعات درس تربیتxadبدنی شکوفا میxadشوند، شرایطی را فراهم میxadآورد تا قبل از انتخاب رشتهxadی مناسب با وضعیت جسمانی و علاقه خویش، اطلاعات مفیدی به دست آورند؛ به عبارت دیگر، به دانشxadاموزان در جهت هدایت استعدادهای ورزشی کمکی میxadشود. در طراحی این بخش _برای ارائه اطلاعات در خصوص رشتهxadه_ از زوایای مختلفی به موضوع توجه شدهxadاست. این کار گاهی با مددگرفتن از اندامxadها و به صورت " رشتهxadهایی که با دست بازی میxadشوند"، " رشتهxadهایی که با پا انجام میxadشوند" و "رشتهxadهایی که با دست و پا انجام میxadشوند" ارائه میxadگردد و گاهی با استفاده از وسایل به کارگرفته شده در ورزش و به شکل "رشتهxadهایی که با وسیله و بدون وسیله انجام میxadشوند" به بحث گذاشته میxadشود و در هر حال با نگاهی دقیق مشخص میxadگردد که عناوین بهxadکار گرفته شده، بهانهxadایست برای ارائهxadی اطلاعات درباره رشتهxadهای ورزشی که تعداد مشخصی را شامل میxadشوند.

6- اهداف تربیت بدنی: بازیxadهای ورزشی از پایه اول تا پنجم، ابزار مناسبی را در اختیار معلم قرار میxadدهند تا هدفxadهای اجتماعی، شناختی و عاطفی و روانی را در چنین بستری پیگیری کند. البته فرصت بحث و بررسی در این مورد پس از طی پایهxadی سوم، در سالxadهای چهارم و پنجم تحصیلی بین معلم و دانشxadآموزان و دانشxadآموزان با یکدیگر فراهم میxadگردد. از این طریق میxadتوان شرایط قویxadتر و مؤثرتری را برای تأثیر گذاری بر نگرش دانشxadآموزان فراهم کرد.
ب) مهارتxadهای ضروری:
آنچه در بخش دانستنیxadها مطرح شده به عنوان دانش پایه تلقی میxadشود که یادگیری مهارتxadهای اساسی در تربیتxadبدنی را تسهیل میxadکند.

دو بخش اساسی مهارتxadها در تربیتxadبدنی، حرکات پایه و آمادگی جسمانی است. در سالxadهای چهارم و پنجم، حرکات پایه جای خود را به مهارتxadهای پایه ورزشی میxadدهند ولی آمادگی جسمانی به عنوان یک عامل اساسی در جهت تقویت سلامت جسمی و عملکرد حرکتی دانشxadآموز در تمامی پایهxadها جایگاه ویژهxadای خواهد داشت. در واقع، تمامی تلاشxadها در بخش مهارتی بر ارتقای سطح آمادگی جسمانی و حرکتی دانشxadآموزان معطوف است.

دانش آموزان در قالب کلاسxadهای مهارتی به تمرین پرداخته و معلم نیز از طریق مشاهده رفتارها و یادآوری آنچه در کلاس دانشی و از طریق تعامل فراگیری شده است به تسهیل و تصحیح روند یادگیری میxadپردازد؛ به عبارت دیگر، دانستنیxadهای مورد نیاز باید قبل از کلاس مهارتی از سطح مناسبی برخوردار شدهxadباشند تا در هنگام تمرین مهارتxadها، نیازی به طرح مجدد آنها نباشد و روند تمرین کند نشود.

تمرین حرکات پایه از سطح ساده _همچون راه رفتن_ آغاز میxadشود و در طی سه پایه اول تکمیل میxadگردد. علاوه بر پیشxadبینی تمرین هریک از حرکات پایه به صورت یک پایه آموزشی، جلساتی نیز به ترکیب مهارتxadها اختصاص یافته است؛ زیرا در نهایت، کسب مهارت در تلفیق و اجرای این حرکات در طی عمل مورد نظر است.در بازیxadها به عنوان ابزاری اساسی به کمک تمرین تلفیقی حرکات پایه میxadآیند و نقشی تعیین کننده در فرآیند اموزش ترکیب حرکات پایه ایفا میxadکنند. نکتهxad مهم دیگر، شناخت مفاهیم از طریق واسطه قرار دادن این حرکات است؛ به عبارت دیگر، افزایش آگاهیxadهای دانش آموزان از بدن، فضا، جهات، زمان و بسیاری از مفاهیم دیگر از طریق تلفیق آنها با حرکات پایه و نیز اجرا، میسر میxadشود.

نکته قابل تأمل دیگر، کسب آمادگی جسمانی است. آمادگی جسمانی به دلیل اجزای متنوع نهxadگانه آن، نه تنها در پنج پایهxadی تحصیلی ابتدایی بلکه در دورهxadهای تحصیلی بعد نیز مورد تأکید واقع میxadشود تا ضمن کسب توانایی در هر یک از اجزا، به عنوان عاملی تعیین در سلامتی برای دانش آموز شناخته شود و در بین عادات زندگی حال و آیندهxadی او جایگاه ویژهxadای پیدا کند.